WoningontwerpWO-04
Slim woningontwerp: ruimte die meer dan één ding doet
Slim ontwerpen gaat niet over apparatuur maar over ruimte die meer dan één ding doet. In vrijwel elke woning zit tussen vijf en tien procent aan restruimte die niets doet: onder de trap, onder een schuin dak, boven een kastwand, in een te brede gang. Wie die ruimte in kaart brengt, wint vaak evenveel als met een kleine uitbouw.
De restruimte in kaart brengen
Loop met een rolmaat door de woning en noteer elke plek waar niets gebeurt: de vijftig centimeter tussen de bovenkant van een kast en het plafond, de driehoek onder de trap, de nis naast de schoorsteen, de brede overloop. Tel de vierkante meters op. Bij een gemiddelde eengezinswoning komt dat neer op drie tot zes vierkante meter.
Die meters zijn zelden vloeroppervlak maar bijna altijd bergruimte, en bergruimte die tekortschiet is de belangrijkste reden dat kamers vol staan. Dezelfde meetoefening vormt de basis van het verbouwen van een kleine woonkamer.
Dubbel gebruik zonder compromis
Een ruimte kan twee dingen doen als de wissel tussen beide minder dan een minuut kost. Een uitschuifbaar werkblad in een kastwand, een eettafel die als werktafel dient met opbergruimte binnen handbereik, een logeerbed in een kastwand: alle drie werken ze, mits het wisselen echt eenvoudig is.
- Werkblad dat uitschuift tot zestig centimeter, met stopcontact in de kast.
- Kastdeuren die honderdzestig graden openen, zodat ze niet in de weg staan.
- Opbergruimte voor de tweede functie binnen twee stappen.
- Verlichting per functie schakelbaar, niet één schakelaar voor alles.
Maatwerk waar standaard niet past
Onder een trap en onder een schuin dak past geen enkele standaardkast. Maatwerk in lades is daar bijna altijd de enige oplossing die de ruimte volledig benut. Een lade van zestig centimeter diep en veertig hoog onder een schuine wand levert meer bruikbare bergruimte dan een kast van dezelfde omvang met deuren, omdat u de achterkant kunt bereiken.
Reken op zwaardere geleiders bij diepe lades en houd rekening met de zijdelingse ruimte die nodig is om een lade uit te trekken. Diezelfde overweging geldt bij de laden onder een kookplaat, beschreven bij het ontwerpen van een keuken.
Wanden die kunnen verschuiven
Een woning die in twintig jaar drie verschillende gezinssamenstellingen huisvest, heeft baat bij niet-dragende wanden op logische plaatsen. Twee kleine slaapkamers die tot één grote zijn samen te voegen, of andersom, vragen alleen dat de elektra en de verwarming per helft zijn aangelegd.
Dat kost bij de bouw vrijwel niets extra en bespaart later een verbouwing. Het is dezelfde vooruitziende blik als het reserveren van loze leidingen, beschreven bij het renoveren van de binnenkant.
Wat waar wint, per plek
| Plek | Toepassing | Winst |
|---|---|---|
| Onder de trap | Lades op maat | 1 tot 2 m3 bergruimte |
| Boven een kastwand | Doorlopende kast tot het plafond | 0,8 m3 per strekkende meter |
| Onder een schuin dak | Lage lades | 1 tot 3 m3 |
| Brede overloop | Ondiepe kastwand van 35 cm | Volledige linnenkast |
| Nis naast de schouw | Inbouwkast | Boekenwand zonder vloerverlies |
Bij elkaar levert dit in een gemiddelde woning meer bergruimte op dan een uitbouw van tien vierkante meter, tegen een fractie van de kosten en zonder vergunning.
Techniek alleen waar ze iets oplost
Geautomatiseerde verlichting, zonwering en verwarming zijn nuttig op plaatsen waar handmatig bedienen lastig is: hoge ramen, een lange gang, een woning die vaak leegstaat. Op plekken waar een schakelaar binnen handbereik zit, voegt automatisering weinig toe en levert ze vooral een extra ding op dat kan haperen.
De vuistregel is eenvoudig: automatiseer wat u anders niet zou doen, en laat de rest met de hand. Wat dat betekent voor de schakelposities, hoort thuis in fase drie van de renovatievolgorde en in het lichtplan uit het artikel over de opbouw van een woonkamerinterieur.
Kies bovendien systemen die zonder verbinding met een server blijven werken. Een schakelaar die alleen functioneert zolang een dienst in de lucht is, is geen schakelaar maar een abonnement. Bedrade schakeling als basis, automatisering als aanvulling: die volgorde houdt de woning bruikbaar, ook wanneer een fabrikant over vijf jaar met een ander systeem komt.
